Όπως έχουν ισχυριστεί ξένοι ιστορικοί, το φαινόμενο της ευεργεσίας είναι κατ’ εξοχήν ελληνικό. Η ελληνική ψυχή ανά τους αιώνες επέδειξε δείγματα μεγαλοψυχίας, γενναιοδωρίας, αλτρουισμού και αυτοθυσίας.

Αρκετά έργα που και σήμερα δεσπόζουν, όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο αγέρωχα και ευθυτενή, μεταλαμπαδεύουν τον ψυχικό πλούτο των Ελλήνων ευεργετών.

Ευεργέτες στήριξαν το έθνος όταν έβγαινε μπαρουτοκαπνισμένο από την επανάσταση του ’21, έχτισαν σχολεία, νοσοκομεία και ορφανοτροφεία, όπλισαν το κράτος (θωρηκτό Αβέρωφ) σε κρίσιμες στιγμές.

Στο Δήμο μας, από τις αλησμόνητες πατρίδες, υπήρχαν επιφανείς ευπατρίδες Ρωμιοί, μεταξύ αυτών οι Επιβατηνοί ευεργέτες: Αγγελής Βαλλής Καμινάρης, Βασίλειος Ελευθερόπουλος Λογοθέτης, Θεμιστοκλής Γρηγοριάδης, Ασπασία Π. Βαλλή, Αφεντούλα Δ. Χαντζόγλου, Σαράντης Κυριαζής, Γεώργιος Βέικος (Βεΐκειον ίδρυμα), Σαράντης και Ελένη Αρχιγένους.

Ο Σαράντης και η Ελένη Αρχιγένους αναγνωρίστηκαν από τους συγχρόνους τους ως δύο από τους σπουδαιότερους Εθνικούς Ευεργέτες του Γένους. Το σπουδαιότερο δημιούργημά τους υπήρξαν τα “Αρχιγένεια” Εκπαιδευτήρια, απ’ όπου έβγαιναν δασκάλες και νηπιαγωγοί με την υποχρέωση να μεταβούν σε όλα τα μέρη του υπόδουλου Ελληνισμού και τα “Ελένεια” Εκπαιδευτήρια για τα αγόρια.

Σήμερα μπορούμε να μιλάμε για εθνικούς ευεργέτες; Υπάρχουν; Και αν ναι, πώς παρεμβαίνουν στον δημόσιο βίο; Στην Ελλάδα κανείς δεν φτιάχνει πια σχολεία. Έχει διαλυθεί ο κοινωνικός ιστός, δεν υπάρχει η έννοια της τοπικής πατρίδας. Η ευεργεσία άλλοτε έδινε ταυτότητα στον απόδημο ελληνισμό. Ήταν η γέφυρά του.

Θ. Δ. ΗΛΙΣ