ΗΤΑΝ «ΟΡΘΗ» Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΒΑΣΗ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ ΤΟ 1919;

Του Θ.Δ. («Ήλις»)
Η απόφαση για την ελληνική απόβαση στη Σμύρνη το 1919 παραμένει η πιο αμφισβητούμενη πολιτική πράξη του Ελευθέριου Βενιζέλου.
Η συζήτηση γύρω από τα σοβαρά επιχειρήματα, υπέρ και κατά της απόφασης και της εφαρμογής της, χρωματίζεται σε μεγάλο ποσοστό από την τραγική κατάληξη της “μικρασιατικής περιπέτειας”. Για την τουρκική πλευρά και τον ιδρυτή του τουρκικού κράτους, Κεμάλ Ατατούρκ, η ελληνική απόβαση στη Σμύρνη στις 15 Μαΐου 1919 ήταν μια ανυπόφορη πρόκληση. Φαινόταν ότι όντως κατέρρεε οριστικά η Τουρκία και ότι η επιβίωση του τουρκικού έθνους στην κοιτίδα του ετίθετο εν αμφιβόλω.
Την ίδια ιστορική εποχή στην ελληνική πολιτική σκηνή πρωταγωνιστεί ένας μεγάλος Έλληνας πολιτικός, ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η Άνοιξη και το Καλοκαίρι του 1919: τι απίστευτο παραμύθι! Αλλά οι μεγάλες λύπες και οι μεγάλες χαρές, οι μεγάλες νίκες και οι μεγάλες συμφορές, είναι συνδεδεμένες με τη ζωή των μεγάλων λαών. Ο ελληνισμός τόλμησε στη Μικρά Ασία. Όπως τόλμησε το 1821, όπως τόλμησε και το 1912, και η τόλμη του θα μείνει στους αιώνες. Ο ελληνικός αετός άπλωσε τα φτερά του στην Ανατολή, μα ένας κεραυνός τού έσπασε τα φτερά.
Το να λέμε εκ των υστέρων ότι φταίμε γιατί πήγαμε στη Μικρά Ασία είναι ανεδαφικό. Η έξωση των Ελλήνων απλά θα καθυστερούσε μερικά χρόνια, εάν δεν δημιουργείτο σταθερό και οργανωμένο προγεφύρωμα. Πού είναι σήμερα ο ελληνισμός της Αιγύπτου, της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου; Για τούτο η απόβασή μας στη Σμύρνη ήταν εθνική ανάγκη για τη διατήρηση του ελληνισμού στην ανατολική γωνιά του Αιγαίου. Γι’ αυτό και οι φερόμενοι ως διαφωνούντες συνέχισαν την εκστρατεία, όταν ο λαός τους έφερε στην εξουσία.
Το Κ.Κ.Ε. για ιδεολογικούς λόγους ήταν αντίθετο. Ο Ιωάννης Μεταξάς προέβαλε ένα επιχείρημα αμιγώς στρατιωτικό.
Στο μυαλό του Βενιζέλου, αντίθετα, το μείζον ερώτημα αφορούσε την επιλογή της σωστής εμπόλεμης πλευράς· επιλογή που μόνη αυτή θα μπορούσε να διασφαλίσει τα συμφέροντα του Ελληνισμού, συμπεριλαμβανομένου του Μικρασιατικού. Η εμπειρία δικαίωσε την άποψη του Βενιζέλου. Και ο ίδιος ο Μεταξάς αυτό έκανε το 1940: δεν καθόρισε τη στάση του βάσει υπολογισμών σχετικά με τον αριθμό των στρατιωτικών δυνάμεων που θα παρέτασσαν στο πεδίο της μάχης οι εμπόλεμοι. Καθόρισε τη στάση του βάσει ευρύτερων πολιτικών υπολογισμών, που έφεραν την Ελλάδα στο πλευρό των δημοκρατικών κρατών.
Και το ερώτημα γι’ αυτήν την απίστευτη τραγωδία του Μικρασιατικού Ελληνισμού παραμένει. Ποιος φταίει;