(Του «Θ.Δ. Ήλις»)
Ο Αριστείδης Στεργιάδης (γεννήθηκε το 1861 στο Ηράκλειο) -αν και Μακεδόνας στην καταγωγή- και έδρασε καθοριστικά στην Κρήτη πριν διοριστεί Ύπατος Αρμοστής. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και στο Παρίσι και στη συνέχεια άσκησε τη δικηγορία στην Κρήτη. Τον Αύγουστο του 1898, δύο από τους αδελφούς του δολοφονήθηκαν από τους Τούρκους, ενώ ο ίδιος μόλις γλίτωσε. Μετά τη συμμετοχή του στο κίνημα του Θερίσου, το 1905, φυλακίστηκε από τους Βρετανούς επί σχεδόν ένα χρόνο.
Ο Αριστείδης Στεργιάδης δεν υπήρξε ένας τυχαίος διοικητικός υπάλληλος. Ήταν μια προσωπικότητα πληθωρική, αυταρχική και βαθιά αντιφατική. Άνθρωπος ασκητικός, που ζούσε σαν ερημίτης για να μην δέχεται χάρες, επέβαλε στη Σμύρνη ένα προσωποπαγές, σιδηρό καθεστώς ισονομίας που εξόργιζε τους Έλληνες και κέρδιζε τον σεβασμό των Τούρκων και των Συμμάχων.

Το ιστορικό βάρος των πράξεών του δεν βασίζεται σε θεωρίες, αλλά στις συγκλονιστικές καταθέσεις ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα από πρώτο χέρι:
Ο Ηλίας Βενέζης (που έζησε τη φρίκη των εργατικών ταγμάτων) έγραψε για το «άλυτο μυστήριο της ψυχής του» ανθρώπου που πέθανε στη Γαλλία χωρίς να ζητήσει ποτέ δημόσια συγγνώμη.
Ο Μιχαήλ Ι. Νοταράς περιγράφει λεπτό προς λεπτό την τραγική Παρασκευή, 26 Αυγούστου 1922, όταν ο Στεργιάδης φυγαδευόταν με βρετανικό πολεμικό, αφήνοντας πίσω του μια φλεγόμενη Σμύρνη.
Στη μοναδική του εξομολόγηση το 1930 (στους δημοσιογράφους Κ. Ουράνη και Α. Αποστολόπουλο), ο Στεργιάδης άφησε βαριές αιχμές: «Είναι πολλοί στην Ελλάδα που γνωρίζουν με ακρίβειαν πώς εχρησιμοποιήθην από τον κ. Βενιζέλον… αλλά ούτε ποτέ ωμίλησαν…».
Το μεγάλο ερώτημα: Ενεργούσε αυτοβούλως;
Ο Μικρασιάτης φιλόσοφος Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, που υπηρέτησε τότε στο δικαστικό τμήμα της Σμύρνης, επιβεβαιώνει ότι ο Αρμοστής παρεμπόδισε με κάθε τρόπο τη μαζική φυγή του πληθυσμού. Ερωτά όμως: Εκτελούσε άνωθεν οδηγίες;
Αξιοσημείωτο είναι πως, αν και ο Βενιζέλος ήταν πια εξόριστος, η αντιβενιζελική κυβέρνηση του Δημητρίου Γούναρη (και αργότερα του Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη το 1922) επέλεξε σκοπίμως να ΜΗΝ αντικαταστήσει τον Στεργιάδη. Τον διατήρησαν στη θέση του για να κρατά τις διπλωματικές ισορροπίες με τις Μεγάλες Δυνάμεις, μετατρέποντάς τον, τελικά, στον απόλυτο αποδιοπομπαίο τράγο της Ιστορίας.