Μόλις τρία χιλιόμετρα νότια της Επανομής βρίσκονται τα Κριτζιανά. Είναι από τα ελάχιστα διασωζόμενα μετόχια στη Β. Ελλάδα, ικανό να μας διδάξει πως ήταν τα Μετόχια στην Τουρκοκρατία.

Βρίσκεται σε σημείο που μπορούσε να ελέγχει όλη τη γύρω κτηματική περιφέρεια, πραγματικά αθέατο από τη θάλασσα. Έχει κτισθεί το 1530 από τον ηγούμενο της Ι.Μ. Αγίας Αναστασίας ιερομόναχο Θεωνά, αργότερα μητροπολίτη Θεσσαλονίκης και Άγιο. Κτίσθηκε με οχυρωματικό τρόπο, για να αντέχει σε πειρατικές επιδρομές. Ακολουθεί μοναστηριακά πρότυπα οχύρωσης. Αποτελείται από δύο ορόφους 8.7 μ. σε ύψος (σήμερα έχει μείνει μόνο ο πρώτος όροφος). Ένας πεντάπλευρος περίβολος για καλύτερη προστασία, ενισχύεται από δύο πύργους ύψους 10μ. στα ΝΑ και ΝΔ.

Στο συγκρότημα δεσπόζει το κεντρικό πυργόσπιτο.
Κτίρια που δε σώζονται είναι ο ναΐσκος, ο στάβλος, τα κολλιγόσπιτα, το μαγειρείο και ο αχυρώνας.

Θ.Δ. Ήλις