ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΚΑΙ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΡΓΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΗΧΑΝΙΩΝΑΣ

Ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες του Μικρασιατικού ελληνισμού και ειδικότερα της Μηχανιώνας του 19ου αιώνα, αναμφισβήτητα υπήρξε ο Μηχανιώτης καθηγητής της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μαργαρίτης Ευαγγελίδης.

Γεννήθηκε το 1850 στη Μηχανιώνα της Κυζίκου. Σπούδασε (1878 – 1883) στη Λειψία και αργότερα στα 1894 στο Βερολίνο. Πρωτοετής της Μεγάλης του Γένους Σχολή ιδρύει τη Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Μηχανιώνας “Πρόοδος”. Στα 1891 ιδρύει το Μικρασιατικό Σύλλογο “Ανατολή” με έδρα την Αθήνα, του οποίου ήταν για τριάντα πέντε χρόνια πρόεδρος και εμψυχωτής του. Υπήρξε ιδρυτής Ιεροδιδασκαλείου στην Πάτμο (1900) αρχικά, και στη Σάμο αργότερα, με το ίδιο όνομα “Ανατολή”, από το οποίο ξεχύθηκαν στη Μικρασία εκατοντάδες ιεροδιδάσκαλοι.

Ενδιαφέρθηκε για τη γλώσσα, τη λαογραφία και την αρχαιολογία του Ελληνισμού της Μικρασίας και εξέδωσε γι’ αυτό το σκοπό το σπουδαίο περιοδικό “Ξενοφάνης”. Ίδρυσε σχολεία, διδασκαλεία και κατόρθωσε να εξασφαλίζει υποτροφίες σε όλες τις Σχολές του Γένους. Όσο ψηλά και αν ανέβηκε το τσοπανόπουλο από τη Μηχανιώνα, τόσο περισσότερο θυμόταν το μικρό του χωριό. Για τις υπηρεσίες του τιμήθηκε με την ανέγερση της προτομής του στην αίθουσα του Μικρασιατικού Συλλόγου, το 1926.

Από το 1960 μια νέα προτομή του, φιλοτεχνημένη από το γλύπτη Μαλτέζο, με οικονομική συνεισφορά των απανταχού Μηχανιωτών, βρίσκεται στο προαύλιο του πρώην Δημοτικού σχολείου της Νέας Μηχανιώνας.

Κορυφαία φυσιογνωμία και εκ των πρωτεργατών της εγκατάστασης και ίδρυσης του οικισμού της Νέας Μηχανιώνας Μαργαρίτης Ευαγγελίδης κόπιασε πολύ για την παιδεία του ελληνισμού της Μικράς Ασίας. Υπήρξε ιδεώδης κηδεμόνας και συμπαραστάτης όλου του Μικρασιατικού κόσμου.

Θ.Δ Ήλις

*το κείμενο και οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο του Θάνου Κουμπαρούλης “Μνήμης Ένεκεν”